Złamany ząb, pierwsza pomoc

Po złamaniu zęba przepłucz usta letnią wodą, zatrzymaj krwawienie uciskiem jałowej gazy, odnajdź odłamany fragment i przechowaj go w mleku lub soli fizjologicznej, a następnie zgłoś się do stomatologa jeszcze tego samego dnia. Nie dotykaj odsłoniętego miejsca językiem ani ostrymi przedmiotami. Przy rozległym urazie twarzy najpierw potrzebna jest pomoc medyczna.

Co zrobić w pierwszych minutach

1. Usiądź i uspokój oddech, potem sprawdź, czy poza zębem nie doszło do urazu głowy. Zawroty głowy, wymioty i utrata przytomności oznaczają wezwanie pomocy medycznej, a nie wizytę w gabinecie.
2. Przepłucz usta letnią wodą, żeby usunąć drobiny i ocenić rozmiar uszkodzenia.
3. Przy krwawieniu z wargi lub dziąsła przyciśnij jałową gazę na 5-10 minut, bez ciągłego podglądania.
4. Na policzek od zewnątrz przyłóż zimny okład owinięty w materiał, po 10 minut z przerwami.
5. Odszukaj odłamany fragment i włóż go do mleka, soli fizjologicznej lub pojemnika ze śliną. Nie owijaj go w suchą chusteczkę.
6. Zadzwoń do gabinetu i opisz, co się stało. Pod numerami 533 833 188 i 508 073 219 ustalimy najbliższy możliwy termin.

Przy bólu możesz przyjąć lek przeciwbólowy dostępny bez recepty, zgodnie z ulotką i własnymi przeciwwskazaniami. Unikaj preparatów z kwasem acetylosalicylowym, jeśli rana krwawi, bo nasilają krwawienie.

Rodzaje złamań i co z nich wynika

Rodzaj urazu	Jak to wygląda	Postępowanie
Odłamane szkliwo	chropowaty brzeg, brak bólu lub lekka nadwrażliwość	wygładzenie brzegu lub odbudowa materiałem złożonym
Złamanie z odsłonięciem zębiny	żółtawa powierzchnia, ostry ból na zimno i powietrze	szybkie zabezpieczenie i odbudowa, żeby ochronić miazgę
Złamanie z odsłonięciem miazgi	widoczny czerwony punkt, kropla krwi, silny ból	pilna wizyta, leczenie miazgi lub leczenie kanałowe
Złamanie korzenia	ząb ruchomy lub przesunięty, ból przy nagryzaniu	unieruchomienie zęba i kontrole, rokowanie zależy od miejsca złamania
Pęknięcie zęba z wypełnieniem	ból przy zwalnianiu nacisku, nawracająca nadwrażliwość	ocena rozległości pęknięcia, odbudowa lub korona

Rozróżnienie tych sytuacji nie zawsze jest możliwe gołym okiem, dlatego przy urazie wykonujemy cyfrowe zdjęcie RTG. Pokazuje ono szczelinę złamania, stan korzenia i kości wokół niego.

Znaczenie ma także mechanizm urazu. Ząb, który pękł podczas gryzienia pestki albo pieczywa, zwykle był wcześniej osłabiony rozległym wypełnieniem lub leczeniem kanałowym. Ząb złamany po uderzeniu wymaga natomiast sprawdzenia, czy nie doszło do przemieszczenia sąsiednich zębów i uszkodzenia tkanek miękkich. Te dwie sytuacje prowadzą do zupełnie innego planu leczenia.

Czego nie robić po złamaniu zęba

• Nie próbuj przyklejać odłamanego fragmentu klejem ani masą samoutwardzalną kupioną na własną rękę.
• Nie szoruj odłamka szczoteczką i nie wyparzaj go wrzątkiem, bo zniszczy to tkanki potrzebne do przyklejenia.
• Nie przykładaj tabletki przeciwbólowej bezpośrednio na dziąsło, bo powoduje to oparzenie błony śluzowej.
• Nie gryź tą stroną i nie sprawdzaj ostrego brzegu językiem, bo łatwo o skaleczenie.
• Nie czekaj kilku dni z myślą, że skoro nie boli, to nic się nie dzieje.

Brak bólu po urazie bywa mylący. Miazga potrafi obumrzeć bez wyraźnych objawów, a pierwszym sygnałem staje się dopiero ciemniejsza barwa korony albo bolesność przy nagryzaniu po kilku tygodniach.

Do czasu wizyty ostry brzeg można osłonić kawałkiem wosku ortodontycznego, jeśli masz go w domu, albo po prostu unikać kontaktu z tą okolicą. Jedz po drugiej stronie, wybieraj potrawy o obojętnej temperaturze i myj ten ząb delikatnie, ale nie pomijaj go zupełnie, bo odsłonięta zębina łatwo się zanieczyszcza.

Jak wygląda pomoc w gabinecie

Zaczynamy od badania i zdjęcia RTG, żeby ocenić, czy uszkodzenie sięga miazgi i czy nie doszło do złamania korzenia lub podwichnięcia zęba. Sprawdzamy też sąsiednie zęby oraz wargę, bo w niej mogą tkwić drobne odłamki. Dopiero wtedy planujemy leczenie.

Niewielkie ubytki odbudowujemy materiałem złożonym w ramach stomatologii zachowawczej, dobierając kolor do sąsiednich zębów. Zachowany odłamek często udaje się przykleić, co daje bardzo dobry efekt estetyczny. Przy odsłoniętej miazdze konieczne bywa leczenie kanałowe, które prowadzimy pod mikroskopem Leica, a zabiegi wykonujemy w znieczuleniu komputerowym QuickSleeper 4.

Po leczeniu planujemy kontrole, zwykle po kilku tygodniach i po kilku miesiącach, bo reakcja miazgi na uraz może ujawnić się z opóźnieniem. W tym czasie warto obserwować kolor zęba i reakcję na temperaturę.

Przy większych ubytkach samo wypełnienie bywa za słabe, bo osłabiona ściana zęba pęka ponownie przy gryzieniu. W takich sytuacjach rozważamy odbudowę wzmocnioną lub koronę, którą planujemy dopiero po ustabilizowaniu stanu miazgi. Decyzję podejmujemy razem z pacjentem, po pokazaniu zdjęcia RTG i omówieniu rokowania dla zęba.

Kiedy zgłosić się pilnie

Natychmiastowego kontaktu wymagają: silny ból nieustępujący po leku, widoczna kropla krwi w złamanej powierzchni, ząb rozchwiany lub przesunięty, krwawienie, którego nie da się zatrzymać, a także obrzęk twarzy, gorączka i trudności w połykaniu. Uraz z utratą przytomności lub podejrzeniem złamania szczęki to sprawa dla szpitalnego oddziału ratunkowego.

Gabinet M-Dentica w Białymstoku przyjmuje od poniedziałku do piątku w godzinach 08:00-20:00, weekendy są nieczynne, a wizyty odbywają się prywatnie. Jeśli uraz zdarzy się poza tymi godzinami, skorzystaj z dyżuru pomocy doraźnej, a do nas zgłoś się przy najbliższej możliwej okazji.

Wielu złamaniom da się zapobiec. Przy uprawianiu sportów kontaktowych pomaga ochraniacz na zęby, a przy nocnym zaciskaniu szyna ochronna, bo starte i przeciążone zęby pękają najczęściej. Warto też nie otwierać zębami opakowań i butelek oraz wymieniać na bieżąco rozległe, stare wypełnienia, które osłabiają ściany zęba.

Sprawdź też

• pomoc przy nagłym bólu zęba
• odbudowa złamanego zęba
• cyfrowe RTG zębów

Najczęstsze pytania